Reliëf duwt de letters in of uit het papier, foliedruk legt een dun laagje metaal bovenop het papier. Het eerste voel je met je vingers, het tweede zie je oplichten zodra het kaartje kantelt. Beide kosten meer dan gewoon drukwerk, want er komt een extra gang door de pers bij en een stempel op maat van jullie ontwerp.
Wil je dat de naam opvalt zonder dat het kaartje druk wordt, dan kies je folie. Wil je dat het kaartje rustig blijft en pas iets prijsgeeft als iemand het vasthoudt, dan kies je reliëf. Ik gebruik ze soms samen, maar bijna nooit op dezelfde letter.
Deze vraag krijg ik bijna elke week. Mensen hebben een ontwerp gezien dat ze mooi vinden, weten dat er iets bijzonders aan de afwerking zit, maar kunnen niet benoemen wat. Hieronder leg ik het uit zoals ik het aan de keukentafel uitleg, met de voorbeelden die ik erbij pak.
In dit artikel
Wat reliëf met een kaartje doet
Reliëf is vormgeving zonder inkt. Er wordt een stempel gemaakt van jullie ontwerp, in twee helften die precies in elkaar passen. Het papier gaat ertussen en komt eruit met de letters iets hoger of iets lager dan de rest. Geen kleur, geen glans, alleen vorm.
Dat klinkt subtiel en dat is het ook. Op een foto van een webshop ziet reliëf er vaak uit als niets. Leg hetzelfde kaartje in iemands hand en het gebeurt wel: de vingers gaan er automatisch over. Ik merk dat mensen een kaartje met reliëf langer vasthouden dan een kaartje zonder. Ze leggen het ook anders weg, rechtop tegen een kader, niet op de stapel.
Omhoog heet preegdruk, omlaag heet blinddruk. Omhoog voelt zachter en vriendelijker, omlaag voelt strakker en wat strenger. Voor een naam alleen op de voorkant kies ik meestal omlaag, omdat de letter dan in het papier zakt en het blad verder helemaal leeg kan blijven.
Waar reliëf goed werkt
- Een voornaam in grote letters, verder niets op de voorkant.
- Een klein getekend motief dat niet mag concurreren met de naam.
- Een rand of kader rond het kaartje, nauwelijks zichtbaar, wel voelbaar.
- Op gekleurd of ongebleekt papier, waar inkt vaak dof wegzakt maar vorm altijd blijft.
Wat foliedruk met een kaartje doet
Bij foliedruk wordt een dunne film onder warmte en druk op het papier gezet. Wat achterblijft is een laagje metaal in de vorm van jullie letters. Het hoort bij het papier, het zit er niet los op. Je krijgt het er met een nagel niet af.
Folie doet het omgekeerde van reliëf. Het valt op. Het vangt het licht van een raam of een lamp en verandert mee als je het kaartje beweegt. Daarom werkt het zo goed op een kaartje dat verder heel kalm is: één naam in goud op een leeg vel doet meer dan vijf elementen in kleur.
Goud is het meest gevraagd, maar het is niet één kleur. Warm goud trekt naar geel en past bij beige, zand en oudroze. Bleek goud trekt naar champagne en past beter bij koel wit en grijs. Zilver is helderder en kouder. Koper en roségoud zitten ertussen en kleuren snel mee met het papier. Wit folie op gekleurd papier is iets waar weinig mensen aan denken en wat vaak precies past bij een zacht ontwerp.
Waar folie goed werkt
- Een naam of geboortedatum die het eerste moet zijn wat iemand ziet.
- Een fijne lijntekening, waar folie de lijn scherper houdt dan inkt.
- Op donker papier, waar gewone inkt niet opvalt en folie wel.
- Op de snede van een dik kaartje, een randje goud dat je alleen van de zijkant ziet.
Reliëf en folie naast elkaar
Dezelfde letter, twee technieken, twee kaartjes die niet op elkaar lijken. Zo zitten de verschillen:
| Reliëf | Foliedruk | |
|---|---|---|
| Wat je waarneemt | Vorm, met je vingers | Glans, met je ogen |
| Kleur | Geen, de kleur van het papier | Metaal in goud, zilver, koper, wit |
| Op foto | Nauwelijks zichtbaar | Meteen zichtbaar |
| Effect | Rustig, terughoudend | Opvallend, feestelijk |
| Fijne details | Vraagt stevige letters | Kan fijner, tot dunne lijnen |
| Papierkeuze | Dik en zacht papier werkt best | Werkt op bijna alles, ook donker |
| Achterkant | Je ziet de vorm doorkomen | Blijft vlak |
| Past bij | Een naam alleen, veel wit, stille ontwerpen | Een accent, donker papier, lijntekeningen |
Dat ene regeltje over de achterkant onderschatten mensen. Reliëf gaat door het papier heen. Druk je de voorkant diep in, dan zie je aan de achterzijde een lichte bult op diezelfde plek. Bij een enkel kaartje met tekst op de achterkant moet je daar rekening mee houden. Bij een dubbelgevouwen kaartje maakt het niets uit, want de binnenkant verdwijnt in de vouw.
Waar letterpress in dit verhaal past
Letterpress wordt vaak door elkaar gebruikt met reliëf en dat is begrijpelijk, want ze voelen op het eerste gevoel hetzelfde aan. Het verschil: bij letterpress gaat er inkt mee. De letters worden in het papier geduwd en ingekleurd, dus je ziet kleur in een kuiltje. Bij blinddruk zit er geen inkt in dat kuiltje.
Praktisch betekent dat: wil je een naam die je voelt en in een kleur die bij het ontwerp past, dan is letterpress het antwoord en niet reliëf. Wil je een naam die je voelt en die verder niets aan kleur toevoegt, dan is blinddruk genoeg en wordt het kaartje rustiger. Ik schreef eerder uitgebreider over wat letterpress met een kaartje doet en waarom het meer kost.
Welk papier welke afwerking draagt
De afwerking die je kiest, kiest mee welk papier eronder kan. Dat is de stap waar ik in een gesprek het meest op terugkom, omdat een mooi ontwerp op het verkeerde papier alsnog tegenvalt.
Reliëf heeft papier nodig dat zich laat vervormen en die vorm vasthoudt. Dik, zacht en wat wollig papier doet dat. Dun papier scheurt of veert terug, en dan is de vorm na een week in een envelop grotendeels weg. Papier met een stevige coating werkt ook niet mee, want zo’n laag wil vlak blijven.
Folie is minder kieskeurig. Het ligt bovenop, dus de structuur eronder maakt minder uit. Op heel ruw of sterk gevlekt papier breekt de film wel op de oneffenheden, waardoor de lijn onderbroken lijkt. Bij een fijne tekening is dat jammer, bij een forse letter valt het niet op en geeft het zelfs een levendig resultaat.
Vuistregels die ik aanhoud
- Reliëf: dik en onbehandeld papier, zodat de vorm blijft staan.
- Folie: kan dunner, en komt het best uit op donker of diep gekleurd papier.
- Gevlekt of ongebleekt papier: reliëf bijna altijd goed, folie alleen bij forse letters.
- Tekst op de achterkant van een enkel kaartje: reliëf voorzichtig doseren.
Waarom de afwerking de prijs beweegt
Zonder bedragen te noemen, want die hangen af van jullie ontwerp en aantal: er zitten twee dingen achter het prijsverschil met gewoon drukwerk.
Het eerste is de stempel. Voor reliëf en voor folie wordt er een vorm gemaakt van precies jullie ontwerp. Die vorm bestaat nog niet en wordt eenmalig aangemaakt. Dat is een vast bedrag dat niet kleiner wordt als je minder kaartjes bestelt, en het is ook de reden waarom deze technieken bij kleine aantallen verhoudingsgewijs zwaarder wegen dan bij grotere.
Het tweede is de extra gang door de pers. Elke kleur folie is een eigen gang. Reliëf is een eigen gang. Een kaartje met de naam in goud, een tekening in zilver en een kader in blinddruk gaat dus drie keer apart door de pers, bovenop het gewone drukwerk. Dat telt op, en het is meestal het punt waarop ik voorstel om te schrappen in plaats van bij te tellen.
Op de pagina over geboortekaartjes op maat laten ontwerpen staat hoe het verder loopt. Ik werk met een voorstel op basis van wat jullie willen, zodat je vooraf weet waar je aan toe bent in plaats van achteraf.
Reliëf en folie samen, zonder dat het te veel wordt
Het kan, en het is mooi, maar er is één regel die ik bijna altijd aanhoud: niet op dezelfde letter. Folie op een ingedrukte letter vraagt dat beide stempels precies over elkaar vallen, en de marge daarvoor is klein. Lukt het, dan is het prachtig. Lukt het net niet, dan zie je een schaduwrandje naast elke letter en is precies dat het enige wat je nog ziet.
Wat wel rustig werkt, is de technieken verdelen over het kaartje. De naam in folie en een motief in blinddruk. Of de naam in blinddruk en alleen de geboortedatum in goud. Het een valt op, het ander laat zich vinden. Zo blijft er ook een reden om het kaartje nog eens op te pakken.
En soms is het antwoord dat één techniek genoeg is. Een naam in blinddruk op zwaar papier, verder leeg. Dat is het soort kaartje dat ik zelf het liefst maak en waar ik in het stuk over kaartjes met alleen een naam langer bij stilsta.
Hoe we samen kiezen
In de praktijk kies je dit niet op voorhand. We beginnen met een gesprek en met een eerste ontwerpvoorstel, dat je kunt bijsturen tot het klopt. Pas daarna komen papier en afwerking aan bod, en dan ligt de keuze meestal al min of meer vast, omdat het ontwerp zelf aangeeft wat het nodig heeft.
Een naam die het hele vel draagt, vraagt reliëf. Een fijne lijntekening op donker papier vraagt folie. Een ontwerp met een kleur die terug moet komen in de letters, vraagt letterpress. Als het ontwerp er is, is dit zelden nog een moeilijke vraag.
Wil je het eerst zien en voelen voordat alles gedrukt wordt, dan kan er een proefdruk tussen. De planning spreken we vooraf af, zodat je weet wanneer wat gebeurt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen reliëf en letterpress?
Bij letterpress gaat er inkt mee in de ingedrukte letter, bij reliëf niet. Letterpress geeft dus kleur in een kuiltje, blinddruk geeft alleen het kuiltje. Ze voelen vergelijkbaar aan, ze zien er niet hetzelfde uit.
Kan ik reliëf en foliedruk op hetzelfde kaartje combineren?
Ja, en het werkt het best als je ze over verschillende elementen verdeelt. Beide technieken op exact dezelfde letter leggen vraagt dat de stempels perfect over elkaar vallen, en dat is risico zonder veel winst. De naam in folie en een motief in reliëf is een veiliger en meestal mooier plan.
Voelt foliedruk ook, of is het alleen glans?
Vlakke foliedruk ligt bovenop en voel je nauwelijks. Er bestaat ook folie die tegelijk in het papier wordt geduwd, en dan voel je het wel. Dat is een andere bewerking dan gewone folie, dus het is iets om bij de start te benoemen en niet achteraf.
Werkt reliëf op elk papier?
Nee. Je hebt papier nodig dat dik en zacht genoeg is om de vorm te houden. Dun papier veert terug of scheurt, en papier met een stevige coating wil vlak blijven. Bij een keuze voor reliëf kiezen we het papier daar bewust op.
Is goudfolie altijd dezelfde kleur goud?
Nee, er zitten duidelijke verschillen tussen warm goud, bleek goud en roségoud. Welk goud past, hangt vooral af van het papier eronder. Warm goud bij beige en zand, bleek goud bij koel wit, roségoud als het zachter mag.
Kan ik eerst een proefdruk zien?
Dat kan. Na goedkeuring van het ontwerp kan er een proefdruk tussen, zodat je het papier en de afwerking in handen hebt voordat de volledige oplage gedrukt wordt. Wat we precies afspreken, stemmen we vooraf af.
Nog niet zeker wat bij jullie kaartje past?
Vertel me jullie idee, dan leg ik er de papieren en afwerkingen bij die erbij horen. Ook als het nog vaag is.
Meer lezen: wat letterpress met een kaartje doet, een kaartje met alleen een naam, de stijlen van nu voor geboortekaartjes, waar luxe bij een geboortekaartje in zit, hoe een eigen illustratie een kaartje verandert en geboortekaartjes op maat laten ontwerpen.